Jelena nakrywała do stołu dla czterech osób, choć wiedziała, że Roman wróci późno.
Zinaida Iwanowna siedziała przed telewizorem, nie odwracając głowy.
Talerze stały równo, chleb był pokrojony, a z zupy unosiła się para.
— Zinaido Iwanowno, kolacja gotowa.
— Słyszę.
Nie jestem głucha.
Znowu zapomniałaś o soli?
— Nie, posoliłam.
Proszę spróbować.
Staruszka podeszła do stołu, nabrała zupy łyżką i skrzywiła się.
Odsunęła talerz.
Jelena stała obok ze złożonymi przed sobą rękami, czekając na werdykt.
— Przesolone.
Jak zawsze.
Masz dwie lewe ręce.
— Starałam się, Zinaido Iwanowno.
Mogę rozcieńczyć zupę bulionem, jeśli pani chce.
— Nie potrzebuję twoich przysług.
Idź umyć podłogi, Roman rano naniósł brudu.
I przetrzyj płytki w łazience, bo aż wstyd zapraszać ludzi.
Jelena skinęła głową i poszła po szmatę.
Mieszkała w tym domu od czterech lat.
Przez cztery lata każdy wieczór kończył się tak samo — milczącym upokorzeniem, które połykała niczym gorzką tabletkę.
Drzwi trzasnęły około północy.
Roman wszedł do kuchni, otworzył lodówkę i wyjął piwo.
— Roman, zostawiłam ci kolację.
— Nie jestem głodny.
Jadłem w mieście.
— Z kim?
Spojrzał na nią, jakby zadała pytanie w obcym języku.
Wzruszył ramionami i poszedł do pokoju.
Jelena stała na korytarzu, słuchając kobiecego śmiechu dobiegającego zza ściany z jego telefonu.
Rano weszła piętro wyżej i zadzwoniła do drzwi Niny Siemionowny.
Staruszka otworzyła od razu, jakby na nią czekała.
— Lenoczko, wejdź.
Nastawiłam czajnik.
— Nino Siemionowno, przyniosłam pani chleb i kefir.
I tabletki na ciśnienie, kupiłam je w aptece.
— Usiądź, dziecko.
Znowu masz czerwone oczy.
Jelena usiadła na skrzypiącym krześle i objęła filiżankę dłońmi.
Nina Siemionowna patrzyła na nią przez grube szkła okularów, a w jej spojrzeniu było więcej ciepła, niż Jelena otrzymała przez wszystkie lata spędzone w mieszkaniu na dole.
— Jesteś młoda.
Dlaczego to znosisz?
— Nie mam dokąd pójść, Nino Siemionowno.
Rodziców już nie mam.
Mieszkanie należy do nich, a ja tam jestem nikim.
Moja pensja wystarcza tylko na jedzenie i dojazdy.
— Posłuchaj mnie, Leno.
Przeżyłam osiemdziesiąt lat.
Cierpliwość jest dobrą rzeczą, ale nie wtedy, gdy ktoś łamie cię przez kolano.
Nina Siemionowna odeszła cicho, we śnie, pierwszego dnia grudnia.
Jelena znalazła ją rano, gdy jak zwykle przyszła z mlekiem i bochenkiem chleba.
Siedziała przy niej przez godzinę, trzymała ją za wystygłą rękę i milczała.
Na pogrzeb przyszły trzy osoby: Jelena, sąsiadka z pierwszego piętra i listonosz, który przez dwadzieścia lat przynosił jej gazety.
Dzieci Niny Siemionowny nie przyjechały.
Dwa tygodnie później Jelenę wezwano do notariusza.
Myślała, że chodzi o jakieś dokumenty, które trzeba podpisać.
Jednak notariusz otworzył teczkę i odczytał testament.
— Jeleno Wiktorowno, Nina Siemionowna Krapiwina pozostawiła pani mieszkanie, dwie lokaty bankowe oraz kolekcję antycznych mebli.
Oto dokumenty.
— To… to jakaś pomyłka.
— Nie ma żadnej pomyłki.
Testament został sporządzony półtora roku temu.
Oto fragment tekstu: „Jelenie Wiktorownie Somowej — za dobroć, której nie doczekałam się od własnej krwi”.
Jelena wróciła do domu i w milczeniu zaczęła pakować swoje rzeczy.
Dziesięć minut później w drzwiach pojawiła się Zinaida Iwanowna.
— Dokąd się wybierasz?
— Odchodzę.
— Dokąd?
Do kogo?
Nie masz dokąd pójść, sama mówiłaś to sto razy.
— Teraz już mam.
Zinaida Iwanowna podeszła bliżej i zmrużyła oczy.
— Ta starucha z góry coś ci zostawiła?
Wiedziałam, że nie biegałaś do niej bez powodu.
Urobiłaś staruszkę, prawda?
Jelena zatrzymała się.
Powoli postawiła torbę na podłodze.
Odwróciła się.
— Proszę powtórzyć, co pani powiedziała.
— Powiedziałam, że ją urobiłaś.
Wyżebrałaś spadek.
Myślisz, że niczego nie rozumiem?
Jelena podeszła do niej bardzo blisko, tak że teściowa cofnęła się pod ścianę.
— Przez cztery lata myłam pani podłogi, gotowałam pani jedzenie, prałam pani ubrania i ani razu nie usłyszałam słowa „dziękuję”.
Przez cztery lata pani syn przyprowadzał tutaj obce kobiety, a pani udawała, że to normalne.
Nie byłam dla pani synową.
Byłam darmową służącą.
I pani śmie mówić mi o tym, kto kogo urobił?
Głos Jeleny przeszedł w krzyk.
Zinaida Iwanowna pobladła.
Przez cztery lata nie usłyszała od synowej ani jednego słowa wypowiedzianego głośniej niż szept.
— Leno, na co ty sobie pozwalasz…
— Proszę milczeć.
Jeszcze nie skończyłam.
Nina Siemionowna była mi bliższa niż pani kiedykolwiek.
Widziała we mnie człowieka.
A pani widziała tylko szmatę do podłogi.
Jelena podniosła torbę i wyszła.
Roman siedział w kuchni.
Nawet nie odwrócił głowy.
Październik nadszedł łagodny, ze złotymi topolami i zapachem butwiejących liści.
Jelena szła przez park, gdy zahaczyła stopą o korzeń i poleciała do przodu.
Czyjaś ręka złapała ją za łokieć.
— Ostrożnie.
Tutaj wszędzie są korzenie.
Nie uderzyła się pani?
— Nie, dziękuję.
Tylko podarłam rajstopy.
— Andriej.
— Jelena.
Obok stała mniej więcej ośmioletnia dziewczynka z dwoma rudymi warkoczykami.
Patrzyła na Jelenę poważnie i uważnie, jak dorosła.
— A to Katia — powiedział Andriej.
— Moja córka.
Katiusza, przywitaj się.
— Dzień dobry.
Ma pani piękny szalik.
Jelena się uśmiechnęła.
Zaczęli rozmawiać — najpierw o parku, potem o mieście, a następnie o tym, jak trudno czasem zacząć życie od nowa.
Andriej był wdowcem.
Jego żona Swietłana zginęła trzy lata wcześniej.
Sam wychowywał Katię.
Spotykali się jeszcze wiele razy.
Katia przyzwyczajała się do Jeleny powoli, ale pewnego dnia sama wzięła ją za rękę, kiedy przechodziły przez ulicę.
Jelena poczuła, jak coś drgnęło w jej wnętrzu — coś ciepłego i nieznanego.
Potem nadszedł wieczór, który wywrócił wszystko do góry nogami.
Jelena zbliżała się do wejścia do budynku, gdy z cienia wyszła znajoma postać.
Była to Zinaida Iwanowna — postarzała, ubrana w stary płaszcz, z drżącymi rękami.
— Leno, zaczekaj.
Muszę ci coś powiedzieć.
— Nie mamy o czym rozmawiać.
— Mamy.
Usiądź.
Proszę.
Coś w jej głosie sprawiło, że Jelena się zatrzymała.
Usiadły na ławce przed wejściem.
— Twoja córka żyje.
Jelena się nie poruszyła.
Powietrze stało się gęste jak wata.
— Co pani powiedziała?
— Dziewczynka nie umarła.
Roman wiedział.
Załatwił wszystko przez znajomą położną i oddał dziecko bezdzietnej parze.
Nazwisko brzmiało… Malinina, tak mi się wydaje.
Albo podobnie.
Dziewczynka ma teraz osiem lat.
— Dlaczego mi pani to mówi?
— Bo mnie wyrzucił.
Przyprowadził nową kobietę, a mnie powiedział, żebym szła, dokąd chcę.
Myślałam, że przynajmniej własnej matki nie porzuci.
A jednak porzucił.
Jelena wstała.
Ręce jej drżały, ale głos pozostał spokojny.
— Wiedziała pani.
Osiem lat temu przyszła pani do szpitala i powiedziała mi: „Nie zadręczaj się, urodzisz następne”.
Wiedziała pani, że moja córka żyje.
I milczała pani.
— Leno…
— Nie jest pani ani trochę lepsza od niego.
Jest pani gorsza.
Bo jest pani kobietą i matką.
A odebrała mi pani moje dziecko.
Zinaida Iwanowna zaczęła płakać.
Jelena odwróciła się i weszła do budynku, nie oglądając się za siebie.
*
Przez trzy tygodnie Jelena szukała, przeglądając stare dokumenty i archiwa oraz wypytując znajomych i każdego, do kogo mogła dotrzeć.
Telefon Andrieja milczał, ponieważ sama nie odbierała jego połączeń, nie mając siły niczego wyjaśniać.
W końcu przyszedł osobiście.
Przyprowadził Katię i przyniósł bukiet żółtych chryzantem.
Katia wyciągnęła kwiaty, a rękaw jej kurtki podwinął się do góry.
Na nadgarstku miała znamię.
Małe, w kształcie nieregularnej gwiazdki.
Jelena podniosła własną rękę.
Takie samo znamię, w tym samym miejscu.
Takie jak u jej matki.
Takie jak u jej babci.
— Katiuszeńko, idź obejrzeć książki w pokoju.
Na półce są bardzo ciekawe.
Dziewczynka pobiegła.
Andriej usiadł naprzeciwko Jeleny.
— Leno, dzwonię do ciebie od trzech tygodni.
Co się stało?
— Kiedy urodziła się Katia?
— Dwunastego marca.
Dlaczego pytasz?
— Jakie było panieńskie nazwisko Swietłany?
— Malinina.
Leno, proszę, wyjaśnij mi, co się dzieje.
Jelena opowiedziała mu wszystko.
Od porodu aż po słowa Zinaidy Iwanowny.
Andriej słuchał, a wyraz jego twarzy zmieniał się od niezrozumienia do przerażenia, a potem od przerażenia do czegoś przypominającego cichy ból.
— Swietłana… mówiła mi coś przed śmiercią.
Myślałem, że majaczy przez środki przeciwbólowe.
Powiedziała: „Znajdź jej mamę.
Obiecaj mi”.
Wtedy nie zrozumiałem.
Myślałem, że chodziło jej o własną matkę.
— Wiedziała?
— Wiedziała od samego początku.
Nie mogła mieć dzieci.
Zaproponowano jej… przez znajomą pracującą w szpitalu położniczym.
Zgodziła się.
A potem dręczyło ją to przez całe życie.
Długo milczeli.
Z pokoju dobiegał szelest kartek, gdy Katia przeglądała książki Niny Siemionowny.
— Nie zrobię testu — powiedziała Jelena.
— Dlaczego?
— Ponieważ ona jest szczęśliwa.
Ma ojca, który ją kocha.
Ma wspomnienie matki, która ją wychowała.
Nie mam prawa tego niszczyć.
— A co, jeśli chcę, żebyś była przy nas?
Nie jako matka, tylko jako ty sama?
Jelena nie zdążyła odpowiedzieć.
Ktoś zaczął walić w drzwi.
Otworzyła, a na progu stał Roman.
— No proszę, jak się urządziliśmy — powiedział, rozglądając się po mieszkaniu od progu.
Trzy pokoje i antyczne meble.
Całkiem nieźle jak na byłą służącą.
— Wynoś się.
— Nie tak szybko.
Dowiedziałem się o spadku.
Oficjalnie rozwiedliśmy się dopiero w zeszłym roku, a starucha sporządziła testament, gdy nadal byliśmy małżeństwem.
Więc połowa należy do mnie.
Sprawdzałem.
— Niczego nie sprawdzałeś.
Wymyśliłeś to i przyszedłeś mnie zastraszyć.
Jak zawsze.
Roman zrobił krok do przodu.
Andriej wstał.
— Kto to jest?
Nowy wielbiciel?
Szybko sobie kogoś znalazłaś, Leno.
— Wyjdź z mieszkania — powiedział Andriej niskim, spokojnym głosem.
— A ty mnie nie uciszaj.
To są moje sprawy rodzinne.
Jelena podeszła do Romana bardzo blisko, tak jak kiedyś do Zinaidy Iwanowny, ale tym razem bez drżenia.
Złapała go za kołnierz kurtki i popchnęła w stronę drzwi.
Roman cofnął się zaskoczony.
Nigdy wcześniej nie widział jej w takim stanie.
— Osiem lat temu sprzedałeś moją córkę.
Moją żywą i zdrową córkę.
Powiedziałeś mi, że umarła.
Patrzyłeś mi w oczy, kiedy nocami rozpaczałam, i milczałeś.
Jesteś nikim.
A teraz przyszedłeś żądać pieniędzy?
Popchnęła go jeszcze raz, tym razem mocniej.
Roman uderzył plecami o framugę.
— Zwariowałaś!
Jaka córka?
O czym ty mówisz?
— Twoja matka wszystko mi powiedziała.
Wszystko, Roman.
O położnej i o rodzinie Malininów.
Katia wyszła z pokoju.
Zobaczyła obcego mężczyznę i przytuliła się do ojca.
Andriej objął ją ramieniem.
Roman spojrzał na dziewczynkę.
Potem na Jelenę.
Następnie na znamię na jej nadgarstku.
I pobladł.
— Nigdzie nie wyjadę — powiedziała Jelena, siedząc naprzeciwko Andrieja w tym samym parku, w którym się poznali.
— Przez dziesięć lat uciekałam przed wszystkim.
Przed żalem, samotnością i samą sobą.
Już więcej nie ucieknę.
— I słusznie.
— Katia nie powinna się dowiedzieć.
Nie teraz.
Może kiedy dorośnie.
A może nigdy.
Już raz straciła mamę.
Nie chcę, żeby jej świat znowu wywrócił się do góry nogami.
— A jeśli sama zapyta?
Dzieci wyczuwają takie rzeczy.
— Wtedy powiemy jej prawdę.
Razem.
Ale nie wcześniej, niż będzie gotowa.
Andriej wziął ją za rękę.
Katia biegała między drzewami, zbierając kasztany, a jej rude warkoczyki migały pośród liści.
Miesiąc później Jelena znalazła w mieszkaniu Niny Siemionowny kopertę.
Leżała w sekretarzyku między stronami starej Biblii, a starannym, starczym pismem napisano na niej: „Dla Lenoczki, gdy nadejdzie czas”.
W środku znajdował się list.
„Dziecko, wiem o twojej córce.
Słyszałam, jak Zinaida rozmawiała o tym przez telefon ze swoją przyjaciółką, ponieważ ściany w naszym domu są cienkie jak papier.
Było to tydzień po twoim porodzie.
Chciałam ci wtedy powiedzieć, ale się bałam.
Byłaś tak krucha, że postanowiłam zaczekać.
Potem przeciągałam to przez lata, próbując wybaczyć sobie własne tchórzostwo.
Razem z tym listem w bankowej skrytce znajduje się koperta z kopią pokwitowania, które twój mąż wystawił położnej.
Numer skrytki jest zapisany na odwrocie.
Zabrałam kopię od tej kobiety, gdy leżała w naszej przychodni i potrzebowała lekarstw.
Wybacz mi, że tak długo czekałam.
Ale wiedziałam, że jesteś silna.
Poradzisz sobie.
Nina”.
Jelena siedziała z listem w dłoniach, a po jej policzkach spływały łzy.
Nie były to łzy żalu, lecz wdzięczności.
Nina Siemionowna ochroniła ją nawet po swojej śmierci.
Roman pojawił się ponownie dwa miesiące później.
Zadzwonił do drzwi i stał na klatce schodowej, zmięty i poszarzały.
— Leno, potrzebuję pieniędzy.
Wyrzucają mnie z mieszkania.
Matka odzyskała lokal i przepisała go na jakiegoś dalekiego krewnego.
Zostanę na ulicy.
— I dlatego przyszedłeś do mnie?
— Nie mam już nikogo.
Wszyscy się ode mnie odwrócili.
Nowa kobieta odeszła, kiedy dowiedziała się… no, o dziecku.
Ktoś jej powiedział.
— Ktoś jej powiedział — powtórzyła Jelena.
— Co za szkoda.
— Leno, rozumiem, że jestem winny.
Ale naprawdę nie mam dokąd…
— Roman.
Osiem lat temu oddałeś moją córkę obcym ludziom i powiedziałeś mi, że nie żyje.
Nie przyjechałeś do szpitala.
Nie trzymałeś mnie za rękę.
Mieszkałeś w sąsiednim pokoju i nie słyszałeś, jak płaczę.
Chcesz, żebym teraz się nad tobą litowała?
— Nie proszę o litość.
Proszę o pomoc.
— Pomoc otrzymują ci, którzy na nią zasługują.
Drzwi są za tobą.
Roman odszedł.
Jelena zamknęła drzwi i oparła o nie czoło.
Wieczorem Katia narysowała obrazek przedstawiający trzy postacie pod wielkim drzewem.
Krzywymi literami podpisała go: „Tata, Katia i Lena”.
Potem podała rysunek Jelenie.
— To my.
W parku.
Lubię, kiedy jesteś z nami.
Jelena przycisnęła rysunek do piersi.
Nie rozpłakała się.
Uśmiechnęła się.
Jej córka żyła.
Śmiała się, zbierała kasztany i rysowała obrazki.
I sama, nie znając prawdy, wybrała Jelenę.
To okazało się ważniejsze niż wszystko inne na świecie.
