„Lekcja serwowania”
— Włącz fanfary i przynieś mi kapcie w zębach,
— powiedział mąż, ledwo wszedł z pracy, nawet nie zdejmując butów w przedpokoju.
Był w świetnym humorze.
Krawat przekrzywiony, policzki błyszczały od mrozu, w rękach — ogromna torba pachnąca wędzoną rybą.
Wyglądało na to, że w pracy dali premię i zdążył już „trochę” to uczcić z kolegami.
Torba z rybą była najwyraźniej drugą falą świętowania, przeznaczoną do domu.
Z kuchni, wycierając ręce o fartuch, wychyliła się teściowa, Jelena Pietrowna.
Gościła u nas już trzeci tydzień i była to wieczność rozciągnięta w czasie.
Usłyszawszy słowa syna, z zadowoleniem prychnęła i posłała mi ten uśmieszek, od którego zawsze swędziały mnie pięści.
Uśmiech zwyciężczyni.
Jakby mówiła: patrz, córeczko, jaki mój chłopiec — król zwierząt, a ty przy nim tylko antylopa do bicia.
Ja, Alina, stałam na środku korytarza z mopem w ręku (właśnie kończyłam myć podłogę po gotowaniu) i patrzyłam na to rodzinne widowisko.
Pasza, mój mąż, stał szeroko rozstawiając nogi w brudnych butach i czekał na reakcję.
Jelena Pietrowna skrzyżowała ręce na piersi i przygotowała się oglądać moje upokorzenie.
Szczerze mówiąc, jeszcze pół roku temu pewnie bym się pogubiła.
Udałabym, że to żart, albo czerwieniąc się próbowała się tłumaczyć.
Ale przez te pół roku przeczytałam kilka bardzo ciekawych książek z psychologii praktycznej i, co najważniejsze, uczęszczałam na kursy asertywności.
Nauczyłam się jednej ważnej zasady: jeśli absurdalnej sytuacji nie da się zatrzymać, trzeba ją przejąć.
I doprowadzić do końca.
Wyprostowałam się.
Odstawiłam mop na bok.
Głucho uderzył o framugę.
W przedpokoju zapadła cisza.
Pasza nadal trzymał torbę z rybą i głupio się uśmiechał.
— Fanfary, mówisz? — zapytałam spokojnym, rzeczowym tonem.
— Dobrze.
Odwróciłam się, weszłam do salonu i włączyłam telewizor.
Na chybił trafił nacisnęłam przycisk na pilocie.
Kanał był muzyczny — właśnie zaczynała się parada orkiestr wojskowych.
Z głośników rozbrzmiały uroczyste dźwięki instrumentów dętych.
Jelena Pietrowna przestała się uśmiechać.
Przy dźwiękach marsza „Pożegnanie Słowianki” wróciłam do przedpokoju.
Zdjęłam z wieszaka swoją zimową czapkę i naciągnęłam ją Paszy na głowę, aż po oczy.
Potem zdjęłam mu buty.
Nie bez trudu, bo stał jak zabetonowany.
— Ty co…? — zaczął, ale czapka zasłaniała mu oczy, a fanfary grały tak głośno, że nie było słychać słów.
— Ciii! — przyłożyłam palec do ust, patrząc na teściową.
— Rytuał!
Chwyciłam jego buty i z godnością, jak na paradzie, przemaszerowałam do korytarza, odkładając je na miejsce.
Potem równie uroczyście wróciłam, wzięłam z półki jego kapcie.
Były stare, rozchodzone klapki, które nosił jeszcze w akademiku.
Podeszłam do Paszy, uklękłam przed nim (prosto na świeżo umytą podłogę!) i patrząc mu w oczy, wyciągnęłam kapcie na wyprostowanych rękach, jak cenny dar.
— Oto pańskie kapcie, panie! — powiedziałam jak najgłośniej, żeby zagłuszyć orkiestrę.
— Piesek je przyniósł.
Dobry piesek?
Czeka na nagrodę.
Pasza stał jak wryty.
Czapka zsunęła się na bok, nadając mu wygląd pijanego na sylwestrowej imprezie.
Ręce z torbą opadły.
— Alin, ty co, zwariowałaś? — wymamrotał, zdejmując czapkę.
— Wyłącz to.
Wstałam z kolana, otrzepałam szlafrok.
Podeszłam do telewizora i ściszyłam dźwięk.
W przedpokoju słychać było ciężki oddech teściowej i buczenie lodówki.
— Wykonałam wszystko dokładnie, — powiedziałam, patrząc na Jelenę Pietrownę.
— Fanfary były.
Kapcie przyniosłam.
Co prawda w zębach ich nie niosłam, bo są brudne.
Ale podałam je, że tak powiem, na wyciągniętych rękach.
Podobało ci się, kochanie?
Pasza spojrzał na mnie, potem na matkę.
Jelena Pietrowna poczerwieniała.
Jej plan „ustawić synową” rozpadł się z hukiem, zamieniając się w farsę.
— Pasza, ty to widzisz? — syknęła, wskazując na mnie palcem.
— Ty jej słowo, a ona ci… cyrk urządza!
Kpi z męża!
Przy matce!
— A co w tym złego? — zapytałam szczerze zdziwiona.
— Pani mąż, kiedy wraca z pracy, też pewnie żąda fanfar i kapci w zębach?
Czy tylko ja mam grać rolę pieska?
Jelena Pietrowna otworzyła usta.
Zamknęła.
Znowu otworzyła.
Była przyzwyczajona do cichych, uległych synowych, które połykały urazy i w milczeniu podawały obiad.
Nie spodziewała się oporu.
Opór ubrany w absolutne, lodowate posłuszeństwo.
— Ja… Jak ty… — wydusiła.
— Ja jestem jego matką!
Chciałam cię nauczyć, jak dbać o męża!
— Dziękuję za lekcję, — skłoniłam się lekko.
— Dziś przyswoiłam ją znakomicie.
Prawda, Pasza?
Pasza, który zaczynał trzeźwieć od stresu, w końcu odzyskał mowę.
Postawił nieszczęsną torbę na podłodze i zmęczony potarł nasadę nosa.
— Mamo, idź do kuchni, — powiedział cicho.
— Zajmij się na razie rybą.
— Ale Pasza! — zapiszczała teściowa.
— Idź, mamo, — powtórzył ostrzej.
— Sam to załatwię.
Jelena Pietrowna, rzucając mi spojrzenie pełne nienawiści, chwyciła torbę i poszła do kuchni.
Zaczęła tam tak hałasować naczyniami, że pewnie słyszeli to sąsiedzi.
Zostaliśmy z Paszą sami w przedpokoju.
Spojrzał na mnie.
Jego wzrok był ciężki, ale nie zły.
Raczej zagubiony.
— Po co tak zrobiłaś? — zapytał cicho.
— Przy matce.
Ona jest starszą osobą.
— A po co ty tak zrobiłeś? — odpowiedziałam pytaniem na pytanie.
— Przy matce.
Dlaczego przy niej pozwalasz sobie mówić do mnie jak do służącej?
Myślisz, że jej się to nie podoba?
Że nie będzie potem cały wieczór powtarzać, jaki jesteś wspaniały, a ja jaka bezwartościowa?
Zamilkł.
Westchnęłam.
— Pasza, nie mam nic przeciwko temu, żeby przynieść ci kapcie, jeśli jesteś zmęczony albo chory.
Mogę nawet włączyć fanfary, jeśli masz święto.
Ale rozkazującym tonem, od progu, z tym upokarzającym „w zębach”…
Czy tak powiedziałbyś swojej matce?
— No, matka to matka, — wymamrotał.
— Właśnie.
Dla ciebie matka jest święta.
A dla mnie?
Dla mnie święta jest moja godność.
Wybieraj, Pasza.
Albo jesteś moim mężem i jesteśmy równi, albo ja jestem u ciebie… nosicielem kapci.
Ale za takie usługi się płaci.
I wystawię rachunek.
Pasza chrząknął i poszedł do kuchni.
Stamtąd dobiegały przytłumione głosy: jego — uspokajający, i teściowej — piskliwy i oburzony.
Nie podsłuchiwałam.
Spokojnie dokończyłam mycie podłogi i odłożyłam szmatę.
Po około dwudziestu minutach Pasza wyszedł.
Był czerwony i rozczochrany, jakby właśnie wyszedł z walki z niedźwiedziem.
Spojrzał na mnie z poczuciem winy.
— Alin, — powiedział.
— Mama jutro wyjeżdża.
Powiedziała, że ma ciśnienie i że tutaj jej nie odpowiada klimat.
Z trudem powstrzymałam triumfalny uśmiech.
Nie odpowiada klimat.
No tak.
— Ojej, jaka szkoda, — powiedziałam jak najbardziej spokojnym tonem.
— A ja właśnie chciałam jutro usmażyć naleśniki.
— Nie trzeba naleśników, — machnął ręką Pasza.
— Obraziła się.
Mówi, że synowa jej pyskuje i że robi ze mnie sznurki.
I w ogóle, że jestem pod pantoflem.
— A ty? — zapytałam.
Pasza poszedł do pokoju, usiadł na kanapie i objął głowę rękami.
— A ja powiedziałem, że sam zdecyduję, kto w moim domu pociąga za sznurki.
I że nikt nie będzie mi rozkazywał, nawet ona.
Usiadłam obok.
Nagle zrobiło mi się go naprawdę żal.
Znalazł się między młotem a kowadłem — między matką a żoną.
Ale wygląda na to, że dokonał właściwego wyboru.
Przynajmniej tym razem.
— Głupi jesteś, Pasza, — powiedziałam łagodnie.
— Nie trzeba było tak mówić do mamy.
Wystarczyło poprosić mnie po ludzku o kapcie.
I przyniosłabym je.
Podniósł na mnie wzrok.
— Przepraszam, — powiedział.
— Przepracowałem się.
Język to mój wróg.
I środowisko.
— Środowisko wyjeżdża jutro, — przypomniałam.
Uśmiechnął się i przyciągnął mnie do siebie.
W kuchni nadal brzęczały garnki, przygotowując nam obojgu kolację, ale było mi to obojętne.
Najważniejsza bitwa została wygrana bez jednego strzału — za pomocą fanfar i odpowiednio podanych kapci.
Następnego dnia, odprowadzając Jelenę Pietrownę na dworzec, Pasza niósł jej walizkę.
Ja szłam trochę z tyłu.
Na pożegnanie teściowa zacisnęła usta i syknęła do mnie:
— Uważaj, jeszcze się doigrasz.
Uśmiechnęłam się do niej najserdeczniej, jak potrafiłam.
— Proszę jeszcze przyjechać, Jeleno Pietrowno.
Teraz już wiem, jak panią witać.
Fanfary zawsze mam pod ręką.
Parsknęła i wsiadła do taksówki, nawet nie całując syna na pożegnanie.
Wracaliśmy do domu w lekkim śniegu.
Pasza milczał, pogrążony w myślach.
Potem wziął mnie za rękę i powiedział:
— Alin, mówię poważnie.
Przepraszam za wczoraj.
I wiesz… dziękuję.
— Za co? — zdziwiłam się.
— Za to, że nie zaczęłaś płakać ani robić sceny.
Po prostu… rozegrałaś to.
Kiedy zobaczyłem cię klęczącą przede mną z tymi kapciami przy dźwiękach orkiestry, zrobiło mi się wstyd.
Zrozumiałem, jak to wygląda z boku.
Tak oto, z pomocą muzyki i starego obuwia, po raz pierwszy od dawna naprawdę porozmawialiśmy.
A w domu czekała na nas zapomniana na stole wędzona ryba i cisza.
Cisza, w której nie było już miejsca na cudze uśmieszki i głośne rozkazy.
