Wtedy zadzwoniła jego matka — i wszystko poszło nie tak.
Wiera złożyła ostatnie pudełko i usiadła na stołku pośrodku kuchni.
Dziwne uczucie: dwanaście lat życia zmieściło się w czterech kartonach i dwóch workach na śmieci.
Rozwód podpisali rano.
Szybko, cicho, niemal uprzejmie.
Sędzia nawet nie podnosiła oczu, kiedy odczytywała decyzję.
Igor stał w nowej koszuli, pachniał obcą wodą kolońską i ani razu nie spojrzał w jej stronę.
Wiera też nie patrzyła.
Przyglądała się pęknięciu na ścianie za głową sędzi i myślała, że to pęknięcie przypomina mapę rzeki, którą widzieli w Karelii cztery lata wcześniej.
Wtedy jeszcze wydawało się, że wszystko będzie dobrze.
Teraz już się tak nie wydawało.
Taksówka miała przyjechać za godzinę.
Wiera zamówiła ją na dworzec.
Stamtąd pociągiem do Saratowa, do mamy.
Tymczasowo, oczywiście.
Albo nie.
Jeszcze nie wiedziała.
Na parapecie został kaktus.
Mały, krzywy, w doniczce z ukruszonym brzegiem.
Wiera kupiła go w trzecim miesiącu po ślubie.
Igor powiedział wtedy: po co ci ten kolec, kup sobie normalny kwiat.
A ona odpowiedziała: on jest wytrzymały.
Lubię wytrzymałe rzeczy.
Teraz kaktus stał na parapecie i wyglądał tak, jakby nic go nie obchodziło.
Wiera mu pozazdrościła.
Wstała i otworzyła lodówkę.
Pusto.
Na górnej półce leżał kawałek sera w folii i słoik musztardy.
Wiera zamknęła drzwiczki.
Potem otworzyła je znowu.
Potem zamknęła.
Z jakiegoś powodu przetarła uchwyt ręcznikiem.
Telefon zadzwonił, kiedy już zakładała kurtkę.
Numer był znajomy.
Zinaida Pawłowna.
Teściowa.
Była teściowa, jeśli mówić dokładniej.
Chociaż przy Zinaidzie Pawłownie słowo „była” brzmiało jak żart.
Ta kobieta nigdy nie była była.
Zawsze była obecna.
Zbyt obecna.
Wiera patrzyła na ekran i nie odbierała.
Telefon dzwonił.
Potem ucichł.
Potem zadzwonił znowu.
Za trzecim razem odebrała.
— Wiera, jesteś jeszcze w mieszkaniu?
Głos Zinaidy Pawłowny brzmiał inaczej niż zwykle.
Zwykle była w nim pewność, którą chciało się nazwać betonową.
A teraz coś w nim drgnęło.
Całkiem nieznacznie, na pół słowa.
— Tak, Zinaido Pawłowno.
Za czterdzieści minut wyjeżdżam.
— Muszę do ciebie przyjechać.
— Po co?
Pauza.
Długa.
W słuchawce było słychać, jak Zinaida Pawłowna oddycha.
I jeszcze jakiś dźwięk, jakby przestawiała coś na stole.
— Bo muszę ci coś oddać.
I coś powiedzieć.
Osobiście.
Wiera chciała odmówić.
Przez dwanaście lat słuchała Zinaidy Pawłowny.
Przez dwanaście lat kiwała głową, znosiła, uśmiechała się, kiedy chciało jej się krzyczeć.
Mogła po prostu powiedzieć: „Nie, dziękuję, muszę iść”.
Rozłączyć się.
Wyjechać.
Zacząć nowe życie.
Zamiast tego powiedziała:
— Proszę przyjechać.
I sama nie zrozumiała dlaczego.
Zinaida Pawłowna pojawiła się po dwudziestu pięciu minutach.
W długim szarym płaszczu, ze skórzaną torbą i w butach, które Wiera pamiętała jeszcze z pierwszego spotkania.
Buty były stare, ale wypolerowane na połysk.
Zinaida Pawłowna zawsze taka była: rzeczy mogły być znoszone, ale brudne nie były nigdy.
Weszła, nie zdejmując butów.
Kiedyś Wiera by przemilczała.
Teraz też przemilczała, ale z innego powodu.
Co za różnica.
Mieszkanie już nie było jej.
— Usiądź, — powiedziała Zinaida Pawłowna.
— Postoję.
— Usiądź, Wiera.
Wiera usiadła.
Nie dlatego, że posłuchała.
Po prostu nogi ją bolały.
Stała od szóstej rano, pakowała rzeczy, jechała do sądu, wracała, znowu pakowała.
Ciało jej pulsowało ze zmęczenia.
Zinaida Pawłowna postawiła torbę na stole.
Rozpięła zamek.
Wyjęła kopertę.
Zwykłą białą kopertę, bez podpisu.
— Co to jest?
— Otwórz.
Wiera obróciła kopertę w dłoniach.
Lekka.
W środku było coś papierowego, cienkiego.
Naddarła brzeg i wyjęła kartkę.
Potem drugą.
Potem trzecią.
Pierwsza kartka była kopią wyciągu bankowego.
Na nazwisko Igora.
Data — półtora roku wcześniej.
Przelew na czterysta osiemdziesiąt tysięcy rubli.
Odbiorca — Kriwcowa D. A.
Druga kartka — kolejny wyciąg.
Trzysta dwadzieścia tysięcy.
Do tej samej odbiorczyni.
Data — jedenaście miesięcy wcześniej.
Trzecia kartka — wydruk korespondencji.
Krótki.
Pięć wiadomości.
Wiera przeczytała pierwszą: „Kochanie, przelałam za przedszkole, dziękuję, całuję”.
Drugą: „Kup jej zimowy kombinezon, jeszcze ci doślę”.
Trzecią: „Kiedy przyjedziesz? Asia pyta o tatę”.
Wiera przeczytała ostatnie zdanie jeszcze raz.
Potem jeszcze raz.
Litery stały na swoich miejscach, ale sens jakby odpływał.
— Kim jest Asia?
Zinaida Pawłowna nie usiadła.
Stała przy oknie, plecami do światła.
— Asia to jego córka.
Z inną kobietą.
Ma trzy lata.
W kuchni zrobiło się cicho.
Gdzieś za ścianą sąsiedzi włączyli telewizor.
Wiera słyszała mamroczący głos prezentera i myślała: oto człowiek, któremu teraz wszystko jest normalnie.
Po prostu czyta wiadomości.
Na jego stole nie leży koperta.
— Trzy lata, — powtórzyła Wiera.
— Trzy lata i dwa miesiące, jeśli dokładnie.
Wiera położyła kartki na stole.
Starannie, w stosik.
Z jakiegoś powodu wyrównała brzegi.
— Wiedziała pani?
— Dowiedziałam się osiem miesięcy temu.
— I milczała pani.
— Milczałam.
— Dlaczego?
Zinaida Pawłowna odwróciła się od okna.
Miała zmęczoną twarz.
Nie złą, nie winną.
Właśnie zmęczoną.
Tak wyglądają ludzie, którzy dawno nie spali, ale nie z powodu bezsenności, tylko z powodu myśli.
— Bo myślałam, że sam ci powie.
Czekałam.
Co miesiąc czekałam.
Za każdym razem, kiedy przyjeżdżaliście na kolację, patrzyłam na niego i czekałam, że otworzy usta i powie prawdę.
— Nie powiedział.
— Nie.
Wiera spojrzała na kaktus.
Kaktus stał.
Wytrzymały.
Powinna była wyjechać dwadzieścia minut temu.
Taksówka pewnie już odjechała.
Nie sprawdziła telefonu.
— Zinaido Pawłowno, po co pokazuje mi pani to teraz?
Rozwód podpisany.
Wyjeżdżam.
Co mnie obchodzi, z kim ma dziecko?
Zinaida Pawłowna wyjęła z torby drugą rzecz.
Też kopertę, ale grubszą.
Wiera spojrzała, lecz jej nie wzięła.
— Weź.
W środku były dokumenty.
Kopia aktu własności mieszkania Zinaidy Pawłowny w Podolsku.
Kopia umowy darowizny.
I osobna kartka, napisana ręcznie dużym, równym pismem.
„Ja, Masłowa Zinaida Pawłowna, zamierzam przepisać jednopokojowe mieszkanie pod adresem: miasto Podolsk, ulica Sadowa, dom 14, mieszkanie 37, na Masłową Wierę Andriejewnę.
Podstawa: decyzja osobista, szczegóły w oświadczeniu notarialnym”.
Wiera czytała dwa razy.
Potem położyła kartkę na stole.
— To żart.
— Czy wyglądam na osobę, która żartuje?
Nie, Zinaida Pawłowna nie wyglądała na osobę, która żartuje.
Przez dwanaście lat Wiera usłyszała od niej dokładnie jeden żart.
Na weselu.
Coś o tym, że panna młoda jest piękna, a syn jeszcze na nią nie zasłużył.
Goście się śmiali.
Zinaida Pawłowna nie.
— Po co pani to robi?
— Nie dla mnie.
Dla ciebie.
— Ale dlaczego?
Zinaida Pawłowna opuściła się na drugi taboret.
Powoli, jakby sprawdzała, czy wytrzyma.
Taboret skrzypnął.
— Bo mój syn postąpił podle.
A to ja go wychowałam.
To znaczy, że część jego podłości jest moja.
Nie chcę z tym żyć.
Wiera otworzyła usta i zamknęła.
Potem znów otworzyła.
— Zinaido Pawłowno, nie mogę przyjąć pani mieszkania.
— Możesz.
— To nie jest właściwe.
— Niewłaściwe jest to, kiedy mąż przez dwanaście lat żyje z żoną, a przez trzy lata utrzymuje inną rodzinę, a żona dowiaduje się o wszystkim po rozwodzie.
To jest niewłaściwe.
A mieszkanie jest sprawiedliwością.
Wiera potarła czoło.
W głowie jej szumiało.
Przypomniała sobie, jak pół roku wcześniej Igor nagle przestał wpłacać pieniądze na wspólne konto.
Powiedział, że w pracy jest opóźnienie.
Potem jeszcze raz.
Potem znowu.
Wiera wtedy się nie kłóciła.
Pomyślała: dobrze, zdarza się.
Zdarza się.
Czterysta osiemdziesiąt tysięcy.
Trzysta dwadzieścia tysięcy.
Przedszkole.
Kombinezon.
Asia.
— On wie, że pani tutaj jest?
— Nie.
I nie dowie się, dopóki wszystko nie zostanie załatwione.
Zinaidę Pawłownę Wiera znała od dwunastu lat.
I przez całe dwanaście lat się jej bała.
Nie tak, żeby drżeć.
Nie chowała się, nie płakała.
Po prostu zawsze czuła przy niej napięcie, jak przed burzą, kiedy powietrze gęstnieje i trudno oddychać.
Zinaida Pawłowna nigdy nie krzyczała.
Nie obrażała.
Nie rzucała talerzami.
Robiła coś gorszego: mówiła prawdę takim tonem, że chciało się zapaść pod ziemię.
„Wiera, zupa jest przesolona”.
Nie „okropna zupa”.
Nie „nie umiesz gotować”.
Po prostu: przesolona.
Fakt.
Betonowy, jak jej głos.
„Wiera, Igor schudł.
Karmisz go?”
Bez oskarżenia.
Bez krzyku.
Po prostu pytanie, po którym chce się tłumaczyć, choć nie ma z czego.
„Wiera, w tej sukience wyglądasz starzej”.
Nie „źle”.
Starzej.
A potem cisza, w której Wiera sama dopowiadała sobie wszystko pozostałe.
Nauczyła się nie dyskutować.
Nauczyła się kiwać głową.
Nauczyła się gotować barszcz według przepisu Zinaidy Pawłowny, prasować koszule tak, jak pokazała Zinaida Pawłowna, składać życzenia krewnym w dniach wyznaczonych przez Zinaidę Pawłownę.
I ani razu przez dwanaście lat nie usłyszała od niej: „Dziękuję, Wiera.
Dobra robota”.
Ani razu.
Dlatego teraz, kiedy Zinaida Pawłowna siedziała naprzeciwko i oferowała jej mieszkanie, Wiera nie mogła uwierzyć.
Nie w mieszkanie.
W to, że ta kobieta przyszła do niej.
Z własnej woli.
Nie dla syna.
Dla niej.
— Zinaido Pawłowno.
— Co.
— Nigdy mnie pani nie lubiła.
Cisza.
Sąsiedzki telewizor mamrotał o pogodzie.
Zapowiadano deszcz.
— Nie, — odpowiedziała Zinaida Pawłowna.
Nie lubiłam.
Myślałam, że on zasługuje na kogoś lepszego.
Przepraszam za to.
Wiera czekała na ciąg dalszy.
Ale Zinaida Pawłowna zamilkła.
Po prostu siedziała ze złożonymi na kolanach rękami.
Buty wypolerowane.
Płaszcz zapięty na wszystkie guziki.
Oczy suche.
— A teraz?
— A teraz myślę, że on nie zasługuje na kogoś lepszego.
To nie były przeprosiny.
Nie wyznanie miłości.
Nie ciepłe słowa, od których chce się płakać.
To była prawda, wypowiedziana tym samym betonowym głosem.
Tylko że beton po raz pierwszy stał po jej stronie.
Wiera zadzwoniła na dworzec i zwróciła bilet.
Straciła trzysta rubli przy zwrocie.
Potem zadzwoniła do mamy.
— Mamo, zatrzymam się jeszcze.
— Na długo?
— Jeszcze nie wiem.
Mama milczała.
Wiera słyszała, jak po drugiej stronie łyżeczka brzęknęła o filiżankę.
— Wszystko u ciebie w porządku?
— Nie rozumiem, co się dzieje.
Ale jestem w porządku.
— To jedno i to samo, córeczko.
Kiedy nie rozumiesz, ale jesteś w porządku, to znaczy, że wydarzyło się coś właściwego.
Wiera uśmiechnęła się.
Po raz pierwszy tego dnia.
Odłożyła telefon i spojrzała na Zinaidę Pawłownę, która wciąż siedziała w kuchni.
Nic nie dotykała, nie zaglądała do pudeł, nie komentowała pustej lodówki.
Po prostu czekała.
— Muszę pomyśleć, — powiedziała Wiera.
— Myśl.
Ale dokumenty weź ze sobą.
Notariusz może nas przyjąć w czwartek.
— W ten czwartek?
— A po co zwlekać.
Wiera schowała koperty do torby.
Ręce trochę jej drżały, ale nie ze strachu.
Z czegoś innego.
Nie potrafiła znaleźć słowa.
Igor zadzwonił wieczorem.
Wiera siedziała już w pokoju wynajętym przez Avito.
Małym, z zapadniętą kanapą i zapachem cudzego klimatyzatora.
Na ścianie wisiał kalendarz z poprzedniego roku.
Marzec był zaznaczony czerwonym markerem, bez wyjaśnień.
— Gdzie jesteś?
— zapytał Igor.
Głos spokojny, równy.
Głos człowieka, u którego wszystko idzie zgodnie z planem.
— A po co ci to?
— Zapomniałaś ładowarki w sypialni.
— Zostaw sobie.
Pauza.
— Wiera, no nie rób tak.
Przecież rozeszliśmy się normalnie.
Normalnie.
Wiera powtórzyła sobie to słowo w myślach i pomyślała, że brzmi jak nazwa środka przeciwbólowego.
„Normalnie” — przyjmować trzy razy dziennie, nie łączyć z prawdą.
— Igor, kim jest Kriwcowa?
Cisza.
Nie pauza.
Cisza.
Różnica polega na tym, że pauza się kończy, a cisza czasem nie.
— Skąd ty…
— Nieważne.
— Wiera, posłuchaj…
— Nie.
Nie „posłuchaj”.
Przez dwanaście lat mówiłeś mi „posłuchaj”.
Słuchałam.
Wystarczy.
Nacisnęła rozłączenie.
Telefon opadł na kanapę ekranem do dołu.
Wiera spojrzała w sufit.
Nie było pęknięć.
Czysty biały sufit.
Dziwne, ale właśnie to ją uspokoiło.
Następnego dnia Wiera pojechała do Zinaidy Pawłowny.
Nie dlatego, że się zdecydowała.
Dlatego, że nie mogła siedzieć w wynajętym pokoju z zapachem cudzego klimatyzatora i patrzeć na marcowy kalendarz.
Zinaida Pawłowna otworzyła drzwi w fartuchu.
W kuchni pachniało cebulą i czymś mięsnym.
Wiera zatrzymała się na progu.
— Pani gotuje?
— Codziennie gotuję.
— Nie, mam na myśli… czekała pani na mnie?
Zinaida Pawłowna spojrzała na nią.
Potem odwróciła się i poszła z powrotem do kuchni.
— Zdejmij buty.
Kapcie po prawej.
Wiera zdjęła buty.
Kapcie były nowe, w opakowaniu.
Zielone, z miękką podeszwą.
W jej rozmiarze.
Stała z kapciami w rękach i nie mogła się poruszyć.
— Wkładasz czy nie?
Zupa stygnie.
Wiera włożyła.
Kuchnia Zinaidy Pawłowny była mała, ale czysta aż do przesady.
Każda rzecz stała na swoim miejscu.
Solniczka dokładnie pośrodku stołu.
Ręcznik na haczyku, złożony na czworo.
Filiżanki w rzędzie, uszkami w jedną stronę.
Na stole stały dwa talerze.
Nie jeden.
— Siadaj.
Wiera usiadła.
Zinaida Pawłowna nalała zupy.
Rosół z makaronem.
Wiera wzięła łyżkę i spróbowała.
Przesolona.
Tylko trochę.
Podniosła oczy.
Zinaida Pawłowna jadła w milczeniu, nie patrząc na nią.
— Zupa jest dobra.
— Przesolona, — odpowiedziała Zinaida Pawłowna.
Wiem.
Ręce mi drżały, kiedy soliłam.
Wiera nie zapytała dlaczego.
Po prostu jadła.
Zupa była gorąca i gęsta, i robiło się od niej cieplej.
Po obiedzie siedziały w pokoju.
Zinaida Pawłowna wyjęła z szafy teczkę.
Starą, brązową, z gumką.
— To wszystko, co znalazłam przez ostatnie osiem miesięcy.
Wiera otworzyła teczkę.
W środku było więcej niż w kopercie.
Wyciągi bankowe.
Zrzuty ekranu.
Adres mieszkania, które Igor wynajmował dla Kriwcowej w Odincowie.
Paragony ze sklepu dziecięcego.
Fotografia: Igor na placu zabaw, z dziewczynką na rękach.
Dziewczynka się śmiała.
Wiera długo patrzyła na zdjęcie.
Twarz dziewczynki była okrągła, z dołeczkami.
Podobna do Igora.
Te same oczy, ten sam podbródek.
— Skąd ma pani te zdjęcia?
— Znalazłam jego drugi telefon.
W kurtce, kiedy zostawił ją u mnie zimą.
Wiera wyobraziła sobie, jak Zinaida Pawłowna grzebie w kieszeniach synowskiej kurtki.
Znajduje telefon.
Dobiera hasło.
Przegląda cudze życie.
Zamyka telefon.
Odkłada z powrotem.
I milczy przez osiem miesięcy.
— Było pani ciężko.
Zinaida Pawłowna nie odpowiedziała.
Wstała, podeszła do okna, poprawiła zasłonę, która i tak wisiała równo.
— Ciężko było mi, kiedy umarł Tolik.
To było ciężkie.
A tutaj jest po prostu wstyd.
Tolik był mężem Zinaidy Pawłowny.
Ojcem Igora.
Zmarł dziewięć lat wcześniej.
Wiera była na pogrzebie.
Zinaida Pawłowna stała wtedy przy trumnie w tym samym szarym płaszczu, z suchymi oczami, i tylko ręce ją zdradzały.
Palce ściskały chusteczkę tak mocno, że pobielały kostki.
— Tolik by go zabił, — powiedziała Zinaida Pawłowna, nie odwracając się.
I mnie by tego nie wybaczył.
Tego, że milczałam.
Tego, że pozwoliłam.
— Pani nie pozwoliła.
Nie wiedziała pani.
— Wiedziałam przez ostatnie osiem miesięcy.
To wystarczy.
Wieczorem Wiera wróciła do wynajętego pokoju i rozłożyła dokumenty na kanapie.
Kopia aktu własności.
Umowa darowizny.
Oświadczenie napisane ręcznie.
Teczka z dowodami.
Siedziała i patrzyła na to wszystko, i nie mogła ułożyć myśli w jedną linię.
Część niej chciała wyjechać.
Po prostu wstać, zebrać pudełka, wsiąść do pociągu i zapomnieć.
Zapomnieć wszystko.
Igora, Kriwcową, Asię, mieszkanie w Podolsku, przesoloną zupę i zielone kapcie.
Druga część rozumiała, że wyjazd nie będzie możliwy.
Nie dlatego, że mieszkanie.
Dlatego, że Zinaida Pawłowna kupiła jej kapcie.
Nowe.
W jej rozmiarze.
Zielone.
Bez słów, bez wyjaśnień.
Po prostu postawiła je przy drzwiach.
Wiera wyjęła telefon.
Napisała wiadomość do mamy: „Mamo, to bardziej skomplikowane, niż myślałam.
Opowiem później”.
Wysłała.
Potem usunęła całą korespondencję z Igorem.
Nie ze złości.
Dla higieny.
W środę Wiera znowu przyjechała do Zinaidy Pawłowny.
Tym razem bez zaproszenia.
Zadzwoniła do drzwi, a kiedy ta otworzyła, powiedziała:
— Pojadę z panią do notariusza.
Ale muszę wiedzieć jedną rzecz.
— Jaką.
— Robi to pani z poczucia winy?
Zinaida Pawłowna stała w drzwiach.
Za jej plecami tykał zegar ścienny.
Stary, z wahadłem, który Wiera pamiętała od pierwszej wizyty.
— Częściowo.
— A nie z poczucia winy?
— Bo przez dwanaście lat żyłaś z moim synem.
Zniosłaś mnie.
Zniosłaś jego.
Gotowałaś, sprzątałaś, czekałaś.
I przez dwanaście lat nie ukradłaś tej rodzinie ani rubla, ani dnia, ani cudzego męża.
A on ukradł wszystko.
Wiera stała na klatce schodowej.
W bloku pachniało świeżą farbą.
Ktoś pomalował poręcz i kropla spadła na stopień.
— Nie jestem idealną synową, Zinaido Pawłowno.
— A ja nie jestem idealną teściową.
Za to uczciwą.
Wejdź.
Wiera weszła.
Kapcie stały w tym samym miejscu.
Do notariusza pojechały w czwartek, tak jak zostało powiedziane.
Zinaida Pawłowna ubrała się jak na przyjęcie: ciemny kostium, kolczyki, które Wiera widziała tylko na zdjęciach.
Małe, złote, z czerwonym kamieniem.
Notariuszka okazała się kobietą około pięćdziesiątki, z krótką fryzurą i nawykiem stukania długopisem w stół, kiedy czekała na odpowiedź.
— Rozumie pani, co podpisuje?
Zinaida Pawłowna skinęła głową.
— Proszę poczekać.
Muszę doprecyzować.
Przekazuje pani swoje jedyne mieszkanie?
— Mam pokój w mieszkaniu komunalnym na Twerskiej.
Został po matce.
Tam się zamelduję.
Notariuszka spojrzała na Wierę.
Potem na Zinaidę Pawłownę.
Potem znowu na Wierę.
— Jesteście spokrewnione?
— Była teściowa i była synowa, — powiedziała Zinaida Pawłowna.
Notariuszka pomilczała.
Postukała długopisem.
— Bywa, — powiedziała.
Nie było jasne, do czego to się odnosiło.
Dokumenty sporządzono w półtorej godziny.
Wiera podpisywała i czuła, że ma wilgotne palce, choć w gabinecie było chłodno.
Zinaida Pawłowna podpisywała spokojnie, równym pismem, bez dopytywania.
Kiedy wyszły na ulicę, Wiera zatrzymała się przy wejściu i powiedziała:
— Dziękuję.
Zinaida Pawłowna zapinała płaszcz.
Guzik nie chciał wejść i walczyła z nim jakieś dziesięć sekund, zanim się udało.
— Nie dziękuj.
Nie robię tego dla ciebie.
— A dla kogo?
— Dla siebie.
Żeby Tolik, jeśli skądś patrzy, nie pomyślał, że jestem taka sama jak Igor.
Odwróciła się i poszła w stronę przystanku.
Plecy proste, krok pewny.
Płaszcz był trochę za duży, ale leżał tak, jakby został uszyty na miarę.
Igor dowiedział się po tygodniu.
Nie zadzwonił do Wiery.
Zadzwonił do matki.
Wiera nie słyszała rozmowy, ale Zinaida Pawłowna potem jej opowiedziała.
Krótko, jak zawsze.
— Krzyczał?
— Krzyczał.
— Co mówił?
— Że go zdradziłam.
Że stanęłam po stronie obcej kobiety.
Że to mieszkanie było jego spadkiem.
— A pani?
— Powiedziałam: spadek dostają ci, którzy na niego zasłużyli.
A ty zasłużyłeś tylko na cudzy kombinezon na paragonie.
Wiera wyobraziła sobie tę scenę.
Zinaida Pawłowna z telefonem, w kuchni z równymi filiżankami, i jej głos.
Betonowy.
Spokojny.
Bez pęknięć.
— Przyjedzie.
— Niech przyjeżdża.
Dokumenty są załatwione.
— Może pozwać panią do sądu.
— Może.
Ale tego nie zrobi.
Bo wtedy w sądzie wypłynie cała reszta.
Wyciągi.
Przelewy.
Asia.
Wiera drgnęła.
Nie przez imię.
Przez sposób, w jaki Zinaida Pawłowna je wypowiedziała.
Bez złości.
Ze zmęczeniem głębszym niż złość.
— Żal pani tej dziewczynki?
Zinaida Pawłowna długo milczała.
Tak długo, że Wiera pomyślała: nie usłyszała.
— Żal mi wszystkich dzieci, które oszukują dorośli.
Ale nie mam jej czego dać.
Nie jestem jej babcią.
Jestem babcią tylko jednego dziecka.
Które nigdy się nie urodziło.
Wiera spuściła wzrok.
To była stara rana.
Ona i Igor próbowali przez pięć lat.
Nie udało się.
Lekarze mówili różne rzeczy.
Igor najpierw pocieszał, potem przestał.
Potem znalazł Kriwcową.
Widocznie z nią się udało.
— Zinaido Pawłowno, nie chcę o tym rozmawiać.
— Ja też nie.
Chcesz herbaty?
Wiera przeprowadziła się do mieszkania w Podolsku po dwóch tygodniach.
Jednopokojowe, na trzecim piętrze, z balkonem i widokiem na park.
Ściany były oklejone starą tapetą w drobne kwiatki.
W łazience stał plastikowy kubeczek z dwiema szczoteczkami do zębów.
Jedna była Zinaidy Pawłowny.
Druga — nie wiadomo czyja.
Może Tolika.
Może po prostu zapasowa.
Wiera jej nie wyrzuciła.
Schowała do szafki.
Pierwszej nocy leżała na kanapie Zinaidy Pawłowny i słuchała ciszy.
Podolsk był cichszy niż Moskwa.
Samochody przejeżdżały rzadko.
Gdzieś szczekał pies, ale leniwie, bez entuzjazmu.
Myślała o tym, że dwanaście lat wcześniej wchodziła do mieszkania Igora jako żona.
A teraz wchodziła do mieszkania jego matki jako… kto?
Spadkobierczyni?
Obdarowana?
Była krewna z aktem własności?
Nie.
Wchodziła jako człowiek, któremu po raz pierwszy dano coś po prostu tak.
Nie za barszcz.
Nie za cierpliwość.
Nie za milczenie.
Tylko dlatego, że tak zdecydowała kobieta, która przez dwanaście lat uważała ją za niewystarczającą.
Wiera przewróciła się na bok.
Na szafce nocnej stał budzik.
Stary, mechaniczny, z dwoma dzwonkami.
Wskazówki pokazywały za piętnaście dwunastą.
Zamknęła oczy.
Jutro trzeba będzie kupić jedzenie.
Znaleźć najbliższą przychodnię.
Uporządkować dokumenty.
Rozpakować ostatnie pudełko.
Jutro trzeba będzie zacząć.
Igor przyjechał po trzech dniach.
Bez telefonu, bez uprzedzenia.
Zadzwonił do drzwi rano, kiedy Wiera dopiero wstała i parzyła kawę w starej tygielce Zinaidy Pawłowny.
Otworzyła drzwi i go zobaczyła.
Stał na podeście, w tej samej koszuli co w sądzie.
Albo podobnej.
Twarz miał złą, ale nie pewnie złą, raczej zagubienie złą.
Jak człowiek, który przygotował przemowę, ale zapomniał pierwszego słowa.
— To moje mieszkanie, — powiedział.
— Było.
Teraz jest moje.
— Matka nie miała prawa.
— Miała.
To była jej własność.
Była.
Zrobił krok do przodu.
Wiera się nie cofnęła.
— Wiera, ty nie rozumiesz, co robisz.
To manipulacja.
Ona cię wykorzystuje.
— Do czego?
— Żeby mi dopiec!
— A jest ci czym dopiekać, Igor?
Otworzył usta.
Zamknął.
Ręce zacisnęły się w pięści, potem rozluźniły.
Spojrzał ponad nią, w korytarz, i zobaczył kapcie przy drzwiach.
Zielone.
— To kapcie mamy?
— Nie.
Moje.
Postał jeszcze jakieś dziesięć sekund.
Potem odwrócił się i odszedł.
Kroki na schodach były szybkie, nierówne.
Raz się potknął.
Wiera słyszała.
Zamknęła drzwi.
Wróciła do kuchni.
Kawa wykipiała.
Kiedy wycierała kuchenkę, zadzwonił telefon.
Zinaida Pawłowna.
— Przyjechał?
— Przyjechał.
— Krzyczał?
— Nie.
Postał i odszedł.
— Gorzej.
To znaczy, że myśli.
— Niech myśli.
Pauza.
— Wiera.
— Tak?
— Kawa jest w górnej szafce, za kaszami.
Zapomniałam powiedzieć.
— Znalazłam.
— Dobrze.
Zinaida Pawłowna się rozłączyła.
Wiera stała ze ścierką w ręku i uśmiechała się.
Nie szeroko.
Tak, kącikiem ust.
Minął miesiąc.
Wiera zatrudniła się w księgowości firmy budowlanej.
Nie było to marzenie życia, ale płacili na czas, a biuro było piętnaście minut pieszo od domu.
Zinaida Pawłowna dzwoniła raz w tygodniu.
Zawsze w środy, zawsze o siódmej wieczorem.
Rozmowy były krótkie.
— Jak sprawy?
— Normalnie.
— Jesz?
— Jem.
— Dobrze.
Czasem dodawała:
— Sprawdź grzejnik w łazience.
W zeszłym roku przeciekał.
Albo:
— Sąsiadka z góry, Tamara, jeśli będzie pukać, nie otwieraj.
Prosi o pieniądze.
Wiera słuchała i zapisywała.
Nie dlatego, że bała się zapomnieć.
Dlatego, że podobało jej się, iż ktoś pamięta o grzejniku w jej łazience.
Pod koniec października Wiera kupiła kaktus.
Mały, krzywy, w doniczce bez odprysków.
Postawiła go na parapecie, przy oknie wychodzącym na park.
Stał i wyglądał tak, jakby nic go nie obchodziło.
Wiera już mu nie zazdrościła.
Pewnego dnia, już w listopadzie, Zinaida Pawłowna zadzwoniła nie w środę, lecz w poniedziałek.
Głos miała inny.
Cichszy.
— Wiera, muszę ci coś powiedzieć.
— Co się stało?
— Igor się żeni.
Z Kriwcową.
Wiera siedziała na kanapie z podkulonymi nogami, w wełnianych skarpetach, które znalazła w szafie Zinaidy Pawłowny.
Skarpety były grube, domowe, ręcznie robione.
Pewnie kiedyś nosił je Tolik.
— Dobrze, — powiedziała Wiera.
— Dobrze?
— A co mam powiedzieć?
Zinaida Pawłowna pomilczała.
— Nie wiem.
Myślałam, że cię to zaboli.
Wiera spojrzała przez okno.
Park był już żółty, prawie rudy.
Wiatr gonił liście po ścieżce.
Kobieta z wózkiem szła wzdłuż ogrodzenia, a dziecko w wózku machało czerwoną rękawiczką.
— Nie boli mnie, Zinaido Pawłowno.
Nic nie czuję.
— To dobrze czy źle?
— Nie wiem.
Chyba dobrze.
— Chyba.
Pomilczały.
W słuchawce było słychać tykanie tego samego zegara z wahadłem.
— Zinaido Pawłowno.
— Co.
— Proszę przyjechać w sobotę.
Ugotuję zupę.
Długa pauza.
— Przesolisz, — powiedziała Zinaida Pawłowna.
— Może.
— Dobrze.
Przyjadę.
Wiera odłożyła telefon.
Spojrzała na kaktus.
Kaktus stał.
Na parapecie, obok niego, leżał pęk kluczy.
Dwa klucze od nowego mieszkania i mały breloczek.
Zielony, plastikowy, w kształcie domku.
Wiera kupiła go na targu za czterdzieści rubli.
Sprzedawczyni zapytała: „Dla siebie czy na prezent?”
Wiera odpowiedziała: „Dla siebie”.
I to była prawda.
W sobotę Zinaida Pawłowna przyjechała punktualnie o dwunastej.
W tym samym szarym płaszczu, z tą samą skórzaną torbą.
Zdjęła buty przy progu.
Włożyła zielone kapcie.
W kuchni pachniało rosołem z makaronem.
Wiera stała przy kuchence i mieszała.
Zinaida Pawłowna usiadła przy stole.
Spojrzała na solniczkę, która stała nie pośrodku, lecz bliżej brzegu.
Nie poprawiła jej.
— Nalać?
— Nalej.
Wiera nalała zupę do dwóch talerzy.
Postawiła na stole.
Łyżki już leżały.
Zinaida Pawłowna spróbowała.
Powoli, jakby oceniała.
Wiera czekała.
— Normalna, — powiedziała Zinaida Pawłowna.
Nie „smaczna”.
Nie „dobra robota”.
Normalna.
Wiera skinęła głową.
I to wystarczyło.
Nie dlatego, że nauczyła się zadowalać małym.
Tylko dlatego, że po raz pierwszy w życiu „normalna” zabrzmiała nie jak wyrok, lecz jak początek.
